Mevcut Bina Deprem Değerlendirmesi ve Güçlendirme

TBDY 2018 Bölüm 15 kapsamında tanımlanan bu süreç, mevcut binaların deprem performansını yerinde tespit edilen gerçek malzeme ve detay bilgilerine dayanarak değerlendirmeyi ve gerektiğinde güçlendirme yapmayı amaçlar. Yönetmelik, bu değerlendirmenin proje üzerinden değil, sahada yapılan ölçüm ve deneylerle yapılmasını zorunlu kılar.

---

Bilgi Düzeyleri ve Kapsam

Değerlendirme iki farklı bilgi düzeyinde yapılır:

• Sınırlı Bilgi Düzeyi: Saha ölçümü, minimum karot ve donatı tespiti içerir. Bilgi Düzeyi Katsayısı = 0.75'tir. Bu düzey sadece Bina Kullanım Sınıfı (BKS) = 3 olan diğer binalar için uygulanabilir.
• Kapsamlı Bilgi Düzeyi: Detaylı inceleme, daha fazla karot ve deney gerektirir. Bilgi Düzeyi Katsayısı = 1.00'dir. Hastane, okul gibi önemli binalarda (BKS=1,2) kapsamlı bilgi zorunludur.

---

Bilgi Toplama Süreci

Bina Geometrisi

Taşıyıcı sistem plan rölevesi çıkarılır. Proje mevcutsa projeye uygunluk kontrol edilir. Temel sistemi inceleme çukuru ile belirlenir.

Eleman Detayları (Betonarme)

Bilgi Düzeyi	Donatı Tespit Yöntemi
Sınırlı	Her katta en az birer kolon/perde beton örtüsü sıyrılarak + %20 donatı tespit cihazı
Kapsamlı	Kolonların %10'u sıyrılarak + %30 donatı tespit cihazı + kirişlerin %15'i cihazla

Malzeme Özellikleri (Betonarme)

• Sınırlı: Her katta en az 3 adet karot alınır. Mevcut dayanım olarak en düşük değer kullanılır.
• Kapsamlı: Her 400 m² için 1 karot, toplam en az 9 adet. Mevcut dayanım = (ortalama − standart sapma) veya (0.85 × ortalama) değerlerinden büyük olanı alınır.

---

Kesit Hasar Sınırları

Yönetmelik üç hasar sınırı tanımlar:

1. Sınırlı Hasar (SH): Sınırlı elastik ötesi davranış
2. Kontrollü Hasar (KH): Güvenli elastik ötesi davranış, onarılabilir
3. Göçme Öncesi (GÖ): İleri düzey hasar ama göçme yok

Bu sınırlara göre dört hasar bölgesi belirlenir:

• SH'ya ulaşmayan → Sınırlı Hasar Bölgesi
• SH ile KH arası → Belirgin Hasar Bölgesi
• KH ile GÖ arası → İleri Hasar Bölgesi
• GÖ aşan → Göçme Bölgesi

---

Güçlendirme Yöntemleri

TBDY 2018 Bölüm 15'te belirtilen güçlendirme yöntemleri şunlardır:

• Betonarme mantolama (kolon, perde büyütme)
• FRP (lifli polimer) sarma
• Çelik sargı (plaka ekleme)
• Yeni perde ekleme
• Temel güçlendirme

---

Önemli Kurallar

1. Deprem sonrası hasarlı binanın değerlendirilmesi bu bölümle yapılamaz. Hasarlı bina önce güçlendirilip sonra performansı belirlenebilir.
2. Malzeme dayanımları malzeme katsayısı ile bölünmez; mevcut dayanım olduğu gibi kullanılır.
3. Bina Önem Katsayısı I=1.0 alınır (uygulanmaz).

---

Değerlendirme

Gördüğün gibi bu süreç, teorik hesaplardan ziyade sahada yapılan ölçümlere dayanır. Binanın gerçek durumunu bilmeden güçlendirme kararı vermek mümkün değil. Eğer bir binanın deprem performansını merak ediyorsan, öncelikle hangi bilgi düzeyinde çalışacağına karar vermeli ve yönetmelikteki deney adımlarını eksiksiz uygulamalısın. Unutma, Sınırlı bilgi düzeyi sadece BKS=3 binalar için geçerli – okul, hastane gibi yapılarda kapsamlı bilgi toplamak zorunlu.

Herhangi bir aşamada takıldığın nokta olursa, yönetmelikteki karot sayıları, donatı tespit oranları veya hasar sınırlarının hesaplanması konusunda daha detaylı bilgi verebilirim.