Kiriş Sarılma Bölgesi

Merhaba! Kiriş sarılma bölgesi, betonarme yapılarda deprem güvenliği açısından hayati önem taşıyan bir detaydır. Bu kavram, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018 (TBDY 2018)'in Bölüm 7.4'ünde tanımlanmakta ve detaylandırılmaktadır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) bu konuda yapısal detaylar içermediğinden, doğrudan deprem yönetmeliği hükümleri geçerlidir.

Tanım ve Amaç

Kiriş sarılma bölgesi, kirişlerin kolon veya perde gibi yatay elemanlara bağlandığı uç kısımlarında, deprem sırasında plastik mafsalların (sünek hasarın) oluşmasının beklendiği kritik alanlardır. Bu bölgelerde betonun sargılanması ve donatı detaylarının özel kurallara göre düzenlenmesi amaçlanır. Temel hedef, kirişlerin yüksek şekil değiştirme kapasitesi ile enerji sönümlemesi yapabilmesini, ani göçme olmadan davranış göstermesini sağlamaktır.

Sarılma Bölgesi Uzunluğu

Sarılma bölgesinin başlangıcı, kirişin kolon veya perde yüzünden itibaren ölçülür. Uzunluk, yapının tasarlandığı süneklik düzeyine göre değişir:

• Süneklik Düzeyi Yüksek (SDY) sistemler için: Bu uzunluk, kiriş yüksekliğinin (h) 2 katı (2h) olarak alınır. Örneğin, kiriş yüksekliği 50 cm ise, her bir uçtaki sarılma bölgesi uzunluğu 100 cm'dir.
• Süneklik Düzeyi Sınırlı (SDS) sistemler için: Bu uzunluk, kiriş yüksekliğine (h) eşittir.

Bu bölgelerde, betonun patlamasını önlemek ve süneklik sağlamak için sıkı etriye kullanımı zorunludur.

Sarılma Bölgesinde Etriye Kuralları (SDY için)

Sarılma bölgesi içinde uyulması gereken etriye detayları oldukça sıkıdır:

1. Minimum Çap: Etriye donatısı çapı en az Ø8 mm olmalıdır.
2. İlk Etriye Yeri: İlk etriye, kolon veya perde yüzünden itibaren 50 mm (5 cm) uzaklığa yerleştirilmelidir.
3. Etriye Aralığı (s): Etriyeler arasındaki serbest mesafe, aşağıdaki dört değerden en küçük olanını geçemez:
   • h/4 (Kiriş yüksekliğinin dörtte biri)
   • 8 × Ø_boyuna (Kullanılan en küçük boyuna donatı çapının 8 katı)
   • 24 × Ø_etriye (Kullanılan etriye çapının 24 katı)
   • 150 mm
4. Etriye Kolları Arası Mesafe: Etriye kollarının birbirine olan yatay mesafesi, etriye çapının 25 katını aşmamalıdır. Bu, betonun etkili bir şekilde sargılanabilmesi için önemlidir.
5. Şekil: Tüm etriyeler, uçları 135° açıyla kıvrılmış ve 90°'lik düz kanca ile kapatılmış özel deprem etriyesi şeklinde olmalıdır