Deprem Derzi Hesabı (Bölüm 4) nedir?

Merhaba, öncelikle söylemeliyim ki Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) ‘de deprem derzi hesaplama yöntemine dair doğrudan bir formül veya katsayı yer almamaktadır. Bu nedenle öncelik sırası gereği, İmar Yönetmeliği’nde hüküm bulunmadığı için depreme dayanıklı yapı tasarımına ilişkin temel yönetmelik olan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) hükümleri devreye girer. Sizin verdiğiniz bilgi de TBDY 2018’in Bölüm 4 kapsamında yer alan deprem derzi hesabına aittir.

Deprem Derzi Nedir?

Deprem derzi, iki bağımsız yapı bloğu veya farklı binalar arasında, deprem sırasında oluşacak göreli ötelemelerden kaynaklanan çarpışmayı önlemek için bırakılan boşluktur. Bu derz, yapıların birbirine veya bitişik başka bir yapıya çarpmasını engelleyerek hasarı minimize eder.

Hesap Yöntemi (TBDY 2018 – Bölüm 4)

TBDY 2018 kapsamında deprem derzi genişliği aşağıdaki temel formül ile belirlenir:

[ d = \alpha \times (R_1 \times \delta_{1}) + \alpha \times (R_2 \times \delta_{2}) ]

Burada:

• d: Gerekli derz genişliği (minimum değer yönetmelikte belirtilmiştir).

• R₁, R₂: İlgili yapı veya blokların deprem yükü azaltma katsayıları (taşıyıcı sistem davranış katsayısı).

• δ₁, δ₂: Söz konusu yapı veya blokların deprem etkisi altında hesaplanan tepe deplasmanları (ötelemeler).

• α: Duruma bağlı olarak değişen bir katsayıdır:

  • α = 1.5 → Farklı binalar veya farklı taşıyıcı sistemlere sahip bloklar arasında kullanılır.
  • α = 1.0 → Aynı binanın farklı blokları (genleşme derzi ile ayrılmış) arasında veya aynı taşıyıcı sisteme sahip komşu yapılar için kullanılır.

Minimum derz genişliği ise yönetmelikte yer alan alt sınırdır; hesaplanan değer bu sınırdan küçükse, minimum değer esas alınır.

Uygulama Notları

• Derz hesabı, TBDY 2018 Madde 4.5.2 ve 4.5.3 gibi alt maddelerinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. (Not: Size verilen bilgide madde numarası bulunmadığından Bölüm 4 başlığıyla referans veriyorum.)
• Aynı parsele inşa edilen birden fazla bina veya blok arasında, proje aşamasında bu derz genişliği mutlaka hesaplanmalı ve uygulama projesinde gösterilmelidir.
• Farklı binalar arasındaki derz genişliğinde α=1.5 kullanılmasının sebebi, her iki yapının farklı dinamik karakteristiklere sahip olması nedeniyle oluşabilecek daha büyük bağıl ötelemeleri güvenli tarafta