Değer Artış Payı (İmar Kanunu Ek Madde 8)

Tanım ve Temel Kural

Değer Artış Payı, İmar Kanunu Ek Madde 8 kapsamında düzenlenen, imar planı değişikliği sonucunda taşınmazda meydana gelen değer artışının %90'ının idareye ödenmesini zorunlu kılan bir mali yükümlülüktür. 14/2/2020 tarihinde mevzuata eklenmiş, son olarak 5/12/2024 tarihli 7534 sayılı Kanun ile güncellenmiştir.

Kapsamı

Aşağıdaki durumlarda değer artış payı alınır:

• Parsel bazında fonksiyon değişikliği (taşınmaz maliklerinin tamamının talebi üzerine)
• Ada bazında imar planı değişikliği sonucu değer artışı olan parseller
• Mahkemelerce iptal edilen imar planı değişikliklerinde, yürürlükten kalkan plan ile teklif edilen yeni plan arasındaki değer farkı

Ödeme Şekli

Ödeme Türü	Detay
Peşin	%10 indirim uygulanır, tahakkuk tarihini takip eden 1 ay içinde ödenir
Taksitli	Toplam 4 taksit: 1. taksit (faizsiz) + 6. ay + 12. ay + 18. ay
Taksit artışı	Kalan borç üzerine TÜFE aylık değişim oranları eklenir
Erken ödeme	Ödeme tarihindeki kalan borca TÜFE oranı eklenerek hesaplanır

Değer Tespit Yöntemi

1. En az 2 lisanslı gayrimenkul değerleme kuruluşu tarafından (6362 sayılı Kanun kapsamında yetkilendirilmiş)
2. Mevcut (mer'i) plan koşullarındaki değer + değişiklik sonrası değer tespiti yapılır
3. Belirlenen ortalama yeni değerden az olmamak üzere, idarece oluşturulan kıymet takdir komisyonu nihai bedeli belirler
4. Bedel tespitinde 2942 sayılı Kanun'un 11. maddesi esasları gözetilir

Önemli Kısıtlamalar

• Değer artış payının tamamı ödenmeden:
  • Tapuda satış, devir, bağış yapılamaz
  • Yapı ruhsatı düzenlenemez
• Taşınmazın değer artışına tabi olduğu tapu kütüğüne şerh edilir
• Emsal, inşaat alanı, yapı yüksekliği ve kullanım amacı değiştirilmemek kaydıyla yapılacak ruhsat tadilatları hariçtir

İstisnalar (Değer Artış Payı Uygulanmayan Haller)

• Riskli yapı parsellerinde emsali maksimum %20 artıran değişiklikler
• 6306 sayılı Kanun kapsamındaki kentsel dönüşüm alanları
• Kamu yatırımları ve kamu mülkiyetindeki taşınmazlar
• Vakıf alanları
• "Yençok: serbest" şeklindeki plan düzeltmeleri
• Mahkeme kararı gereği yapılan plan değişiklikleri

2024 Değişikliği ile Getirilen Kritik Kısıtlama

Parsel bazında aşağıdaki değişiklikler yapılamaz:

• Nüfus, yoğunluk, kat adedi veya yapı yüksekliğini artıran plan değişiklikleri (fonksiyon değişikliği hariç)
• Parsel bazında bir fonksiyonun konut kullanımına dönüştürülmesi

Bu tür değişiklikler ancak ada bazında (minimum 1000 m²) yapılabilir ve altyapının 500 metre yarıçap içinde karşılanması zorunludur.

---

Özetle: Değer Artış Payı, imar planı değişikliğiyle oluşan rantın %90'ının kamuya aktarılmasını sağlayan, ödenmeden ruhsat ve tapu işlemlerini engelleyen güçlü bir mali düzenlemedir.