Çelik Yapı Deprem Kuralları (TBDY 2018 Bölüm 9)

Kapsam (Madde 9.1)

Deprem etkisi altındaki çelik bina taşıyıcı sistem elemanlarının boyutlandırılması ve birleşimlerinin düzenlenmesi, öncelikle bu bölümde belirtilen özel kurallara uyularak yapılır.

Çelik binaların yatay yük taşıyıcı sistemleri şunlardan oluşabilir:

• Moment aktaran çelik çerçeveler
• Merkezi veya dışmerkez çaprazlı çelik çerçeveler
• Burkulması önlenmiş çaprazlı çelik çerçeveler
• Yukarıdakilerin betonarme perdelerle birleşimi
• Çelik-betonarme kompozit kolonlu sistemler

---

Taşıyıcı Sistem Türleri ve Davranış Katsayıları (R)

Sistem Türü	Süneklik Düzeyi	R Katsayısı
Moment aktaran çerçeve (süneklik düzeyi yüksek)	Yüksek	8
Moment aktaran çerçeve (süneklik düzeyi sınırlı)	Sınırlı	4
Merkezi çaprazlı çerçeve	Orta	5
Dışmerkez çaprazlı çerçeve	Yüksek	7
Burkulması önlenmiş çaprazlı çerçeve	Yüksek	8

---

Temel Tasarım İlkeleri

1. Kapasite Tasarımı

• Sünek elemanlar (kiriş, bağ kirişi) akmalıdır — enerjiyi bunlar tüketir
• Gevrek elemanlar (kolon, birleşimler) elastik kalmalıdır — asla akmamalı

2. Güçlü Kolon - Zayıf Kiriş Prensibi

• Plastik mafsallar kirişlerde oluşmalı, kolonlarda oluşmamalı
• Kolon momentleri toplamı ≥ 1.2 × kiriş momentleri toplamı

3. Lokal Burkulma Önleme

• Kompakt kesit gereksinimleri zorunludur
• Genişlik/kalınlık oranları sınırlandırılmıştır
• Kiriş başlık genişliği/kalınlığı oranı sınırlıdır

---

Moment Aktaran Çerçeve Kuralları

• Kiriş-kolon birleşimleri tam dayanımlı veya kısmi dayanımlı olabilir
• Kaynaklı birleşimlerde CJP (tam penetrasyon) kaynak kullanılmalıdır
• Panel bölgesi (kolon gövdesi) kontrolü zorunludur
• Süneklik düzeyi yüksek sistemler için özel birleşim detayları gereklidir

---

Çaprazlı Çerçeve Kuralları

Çerçeve Tipi	Çalışma Prensibi	Özellik
Merkezi	Çaprazlar çekme ve basınçta çalışır	Burkulma kabul edilir
Dışmerkez	Bağ kirişi enerji yutar	Çaprazlar elastik kalır
Burkulması önlenmiş	Özel çapraz elemanlar	Çok yüksek süneklik

---

Malzeme Gereksinimleri

• Kullanılabilir yapısal çelik sınıfları: S235, S275, S355
• Sismik uygulamalarda akma dayanımı üst sınırı kontrol edilmelidir
• Kaynak işleri kalifiye kaynakçı tarafından yapılmalı, muayene zorunludur
• Minimum cidar kalınlıkları:
  • Boru/kutu profil: ≥ 2.5 mm
  • Diğer profiller: ≥ 4 mm

---

İlgili Konular

• Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı (R)
• Deprem Tasarım Sınıfı (DTS)
• Göreli Kat Ötelemesi
• Hafif Çelik Bina Deprem Kuralları (TBDY 2018 Bölüm 10)

Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 9 (Madde 9.1 - 9.2)