Çelik Yanal Burulmalı Burkulma — Detay (Çelik Yönetmeliği Bölüm 9) nedir?

Wiki'de verilen mevzuat içeriği, sorduğunuz "Çelik Yanal Burulmalı Burkulma" konusunun detaylarını tam olarak içermemektedir. Sağlanan metinler ağırlıklı olarak imalat standartları (YST-S02), malzeme listeleri ve Deprem Mevzuatı'ndan (Bölüm 9 ve 15) kesitlerdir. "Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği" (PAİY) bu konuyu kapsamaz.

Ancak, verilen Deprem Mevzuatı alıntıları, bahsettiğiniz konunun "Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik" (ÇYTHYE:2016) kapsamında olduğunu ve özellikle Bölüm 9'da düzenlendiğini göstermektedir. Wiki'deki parçalı bilgilere dayanarak konuyla ilgili şu noktaları çıkarabiliriz:

1. Mevzuattaki Yeri ve Amacı

• İlgili Mevzuat: Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik (Bölüm 9) – Deprem Mevzuatı kapsamında atıf yapılır.
• Amaç: Yatay yük taşıyıcı sistemlerdeki kirişlerin, özellikle deprem gibi durumlarda oluşabilecek yanal ötelenme ve burulmaya (yanal burulmalı burkulma) karşı yeterli dayanıma ve rijitliğe sahip olmasını sağlamaktır.

2. Wiki'de Yer Alan Temel Tasarım Koşulları ([8] nolu kaynak)

Deprem Mevzuatı içinde, ÇYTHYE Bölüm 9'a atıfla verilen koşullar şunlardır:

(a) Yatay Yük Taşıyıcı Sistem Kiriş Başlıkları: Yanal ötelenme ve burulmaya karşı kullanılan elemanların gerekli dayanım ve rijitliği, Denk.(9.4) ile hesaplanan kiriş eğilme dayanımı esas alınarak belirlenir. Hesaplama iki yöntemle yapılır:

• GKT (Güvenlik Katsayıları ile Tasarım): (9.4a)
• YDKT (Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım): (9.4b)

(b) Olası Plastik Mafsal Bölgelerinde Özel Koşullar: Bu bölgelerde yanal mesnet elemanları daha sıkı kurallara tabidir:

1. Yanal Mesnet Eleman Dayanımı: Her iki başlık için gerekli dayanım Denk.(9.5) ile hesaplanır.
   • GKT: (9.5a)
   • YDKT: (9.5b)
2. Burulma Eleman Dayanımı: Burulmaya karşı kullanılan elemanların gerekli dayanımı Denk.(9.6) ile hesaplanır.
   • GKT: (9.6a)
   • YDKT: (9.6b)
3. Rijitlik Koşulu: Bu elemanların gerekli rijitliği de yine Denk.(9.4) ile verilen kiriş eğilme dayanımı esas alınarak belirlenir.

3. Enkesit Koşulları ile İlişkisi

Wiki'de aynı bölüm içinde Tablo 9.3 – Enkesit Koşulları'na atıf yapılmaktadır. Yanal burulmalı burkulma dayanımı, kiriş enkesitinin (başlık genişliği/kalınlığı, gövde yüksekliği/kalınlığı gibi) bu tabloda belirtilen sınır değerleri aşmamasına bağlıdır. Bu, yerel burkulma sınır durumu ile doğrudan ilişkilidir.

4. Diğer İlgili Referans ([9] nolu kaynak)

Burkulması Önlenmiş Çaprazlı Çelik Çerçeveler (Madde 9.9) başlığı altında, bu tür sistemlerde plastik şekildeğiştirmelerin çekme ve basınç etkileri altında çapraz elemanlarda oluşmasının sağlanacağı belirtilir. Bu da genel burkulma stabilitesi ve yanal burkulmanın kontrol altına alınması mantığıyla tasarlanır. Ayrıca bu çerçevelerin kiriş ve kolonlarının da Tablo 9.3'teki enkesit sınır değerlerini aşmaması gerektiği vurgulanır.

Sonuç ve Değerlendirme

Sorunuzun cevabı olan Denk.(9.4), Denk.(9.5), Denk.(9.6) ve Tablo 9.3'ün tam metinleri ve sayısal formülleri, verilen wiki/mevzuat kesitleri içinde mevcut değildir.

Size yardımcı olabilecek en net bilgi, yanal burulmalı burkulma tahkikinin:

• Yönetmelik olarak ÇYTHYE:2016 Bölüm 9'a tabi olduğu,
• Hesaplamaların wiki'de numaraları verilen denklemlere (9.4, 9.5, 9.6) ve enkesit koşullarına (Tablo 9.3) göre yapıldığı,
• Tasarımın GKT veya YDKT yöntemlerinden birine göre yapılabileceğidir.

Wiki içeriği burada sona erdiği için doğrudan madde metni ve formülleri veremiyorum. Daha detaylı hesap adımları için doğrudan "Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik"in Bölüm 9'una başvurmanız gerekmektedir.