Çelik Kompozit Kiriş — Detay (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çelik Yapılar Yönetmeliği, Bölüm 12)

Aşağıda sadece mevzuat kapsamında yer alan teknik bilgilere yer verilmiştir. PAİY kapsamında kompozit kiriş tanımı bulunmadığından cevap doğrudan Çelik Yapılar Yönetmeliği'ne dayanmaktadır.

---

1. Tanım ve Çalışma Prensibi

• Çelik kompozit kiriş, bir çelik kiriş ile betonarme döşeme plağının, başlıklı çelik ankrajlar (headed stud) aracılığıyla birlikte çalışacak şekilde birleştirildiği taşıyıcı sistem elemanıdır.
• Çelik ve beton arasındaki kayma kuvveti aktarımı, başlıklı çelik ankrajlar tarafından sağlanır.

---

2. Etkili Döşeme Genişliği (Tabla Genişliği)

Kirişin her iki tarafında etkili tabla genişliği, aşağıdaki üç değerden en küçüğü alınarak belirlenir:

• Kiriş açıklığının 1/8'i (L/8)
• Komşu iki kiriş arasındaki mesafenin yarısı
• Döşeme kenarına olan mesafe

---

3. Kompozit Etki Dereceleri

Tür	Tanım	Moment Kapasitesi
Tam kompozit	Tam kayma kuvvetini aktaracak sayıda ankraj bulunur	Tam plastik moment kapasitesine ulaşılır
Kısmi kompozit	Ankraj sayısı azaltılmıştır; minimum %25 kompozit oranı zorunludur	Moment kapasitesi azalır

---

4. Başlıklı Çelik Ankraj (Headed Stud) Kuralları

4.1. Standart ve Boyutlar

• TS EN ISO 13918 standardına uygun olmalıdır.
• Ankraj çapı: Genellikle 16 – 22 mm arasında seçilir.
• Ankraj boyu (h): Ankraj tabanından başlık dış yüzeyine kadar olan yükseklik, çapının en az 4 katı olmalıdır (h ≥ 4d).

4.2. Yerleşim Aralıkları

• Minimum ankraj aralığı (kiriş boyuna doğrultusunda): 6 × ankraj çapı
• Maksimum ankraj aralığı:
  • 8 × döşeme kalınlığı
  • veya 800 mm (hangisi küçükse)

4.3. Montaj

• Başlıklı çelik ankrajlar, kaynak yöntemi ile doğrudan çelik kirişin üst başlığına sabitlenir.

---

5. Yapım Aşaması (İnşaat Sırasında)

• Beton sertleşmeden önce: Çelik kiriş tek başına üzerine gelen yükleri (kendi ağırlığı + yaş beton + inşaat yükleri) taşır.
• Geçici destek (propping): Uygulanabilir veya uygulanmayabilir. Geçici destek kullanıldığında kompozit davranış tüm yükler için geçerli olur.
• Sehim kontrolü: Yapım aşamasında oluşan sehim ayrıca kontrol edilmelidir.

---

6. Önemli Not

Bu bilgiler Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik'in Bölüm 12'sinde (Kompozit Elemanlar) yer alan kurallara dayanmaktadır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde (PAİY) çelik kompozit kirişlere dair özel bir hüküm bulunmamaktadır.