Çalışmaktan Kaçınma Hakkı (Kanun M.13)

İlgili Mevzuat ve Madde

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (6331 sayılı Kanun) – Madde 13

Bu madde, işçilerin ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kaldıklarında çalışmaktan kaçınma hakkını düzenler. Verilen yönetmelik bilgileri doğrultusunda, bu hak aşağıdaki esaslara dayanır.

---

Çalışmaktan Kaçınma Hakkının Şartları

Madde uyarınca çalışmaktan kaçınma hakkının kullanılabilmesi için iki temel koşul aranır:

1. Ciddi tehlike – Çalışanın sağlığını veya güvenliğini hemen veya kısa sürede tehdit eden, somut ve önemli bir risk olmalıdır.
2. Yakın tehlike – Tehlikenin gerçekleşmesi muhtemel ve an meselesi olmalıdır; uzak veya olasılık dışı tehlikeler bu kapsamda değerlendirilmez.

Bu iki unsur bir arada bulunmuyorsa, çalışmaktan kaçınma hakkı doğmaz. Örneğin, iş yerinde yangın çıkma ihtimali olan bir elektrik tesisatı, yangın henüz başlamamış olsa bile ciddi ve yakın tehlike olarak kabul edilebilir.

---

Başvuru Süreci

Çalışan, yukarıdaki şartların oluştuğunu düşünüyorsa iş sağlığı ve güvenliği kuruluna veya işyeri hekimi/İSG uzmanı gibi İSG temsilcisine başvurarak çalışmaktan kaçınma talebinde bulunabilir. Başvuru sözlü veya yazılı yapılabilir; ancak ispat açısından yazılı başvuru tercih edilmelidir.

---

Geçici Süreç ve Karar Bekleme Dönemi

Başvuru yapıldıktan sonra İSG kurulu veya temsilci tarafından bir karar verilene kadar çalışan, çalışmaktan kaçınma hakkını kullanarak işini durdurabilir. Bu süreçte:

• Ücret kesintisi yapılamaz: Çalışan, çalışmadığı süre boyunca ücretini tam olarak almaya devam eder.
• Hakları kısıtlanamaz: İşveren, bu hakkını kullanan çalışana herhangi bir disiplin cezası uygulayamaz, işten çıkarma yapamaz veya sosyal haklarını kısıtlayamaz.

Bu koruma, çalışanın haklı bir gerekçeyle işi durdurması halinde işverenin keyfi uygulamalarına karşı güvence sağlar.

---

Karar Sonrası

İSG kurulu veya temsilci, tehlikenin varlığını ve ciddiyetini değerlendirerek bir karar verir:

• Tehlike gerçek ve ciddi ise: İşverene gerekli önlemleri alması için süre verilir. Önlem alınana kadar çalışan çalışmamaya devam eder.
• Tehlike yok veya giderilmiş ise: Çalışanın işe dönmesi istenir. Bu durumda çalışan işe dönmezse, işveren yasal yollara başvurabilir.

---

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu hak, işçinin keyfi olarak işi bırakmasına izin vermez. Ciddi ve yakın tehlike şartı her olayda somut olarak değerlendirilmelidir. Ayrıca, çalışanın bu hakkı kötüye kullanması halinde işverenin tazminat veya disiplin hakkı saklıdır.

İşveren ise, çalışanın bu hakkını kullanmasını engelleyemez, baskı yapamaz veya caydırıcı önlemler alamaz. Aksi halde idari para cezası ve hukuki sorumluluk doğar.

---

Özet

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 13. maddesi, çalışanlara ciddi ve yakın bir tehlike anında kendiliğinden korunma imkânı tanır. Bu hak, işverenin önlem alma yükümlülüğünün bir tamamlayıcısıdır ve işçi lehine güçlü bir güvence oluşturur. Çalışan, İSG kuruluna veya temsilciye başvurarak karar beklerken ücret kaybına uğramaz ve hiçbir hakkı kısıtlanamaz.