Betonarme Kolon Etriye Kuralları — Detay (TS 500 Bölüm 7.4) nedir?

Betonarme Kolon Etriye Kuralları — TS 500 Bölüm 7.4’e Göre Detaylı Açıklama

Merhaba, betonarme kolonlarda etriye düzenlemesi yapısal güvenlik için en kritik noktalardan biridir. Bu konuda Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nde (PAİY) özel bir hüküm bulunmadığından, doğrudan TS 500 (Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları) Bölüm 7.4’teki kuralları esas alıyoruz. Aşağıda tüm sayısal değerleri ve koşulları olduğu gibi aktarıyorum.

---

1. Boyuna Donatı (Kolon Ana Donatısı)

• Minimum çubuk çapı: φ14 (daha ince donatı kullanılamaz).
• Minimum toplam donatı oranı (ρt): En az 0,01 (yani kolon brüt kesit alanının %1’i). Ancak bu oran 1,3 kat ile çarpılarak 0,005’e indirilebilir (belirli koşullar altında).
• Maksimum donatı oranı (bindirme yapılmayan bölge): ρt ≤ 0,04 (brüt kesitin %4’ü).
• Maksimum donatı oranı (bindirmeli ek bölgesi): ρt ≤ 0,06 (brüt kesitin %6’sı). Bindirme bölgesinde donatı yoğunluğu artar, bu nedenle sınır biraz daha yüksektir.
• Köşe donatı zorunluluğu: Her dış köşede en az 1 adet boyuna çubuk bulunmalıdır. Bu çubuk genellikle etriyelerin köşesine oturur.
• Fretli kolonlar için: Minimum 6 adet boyuna çubuk kullanılır (fret donatısı ile sarılan kolonlarda).

---

2. Enine Donatı (Etriye) — Genel Kural

Kolon boyuna donatısı, kolonun tüm yüksekliği boyunca enine donatı (etriye veya spiral) ile sarılır. Bu donatı, boyuna çubukların burkulmasını önler ve kesme kuvveti dayanımı sağlar.

2.1. Etriye Çubuk Çapı

• Minimum çap: En az boyuna donatı çapının 1/3’ü ve aynı zamanda φ8’den küçük olamaz.
  Örnek: Boyuna donatı φ14 ise 14/3 ≈ 4,67 mm → φ8 kullanılır. Boyuna donatı φ18 ise 18/3 = 6 mm → yine φ8 yeterlidir. Ancak boyuna donatı φ24 ise 24/3 = 8 mm → bu durumda φ8 minimum koşulu sağlar, daha büyük çap gerekmez.

2.2. Etriye Aralığı (Normal Bölge)

Etriye aralığı aşağıdaki üç değerden en küçük olanı kadar olabilir:

• Kolonun dar kenar boyutu (küçük kenar).
• 15 × boyuna donatı çapı (φ).
• 200 mm.

Örnek uygulama: Kolon dar kenarı 300 mm, boyuna donatı φ16 ise:

• 300 mm
• 15 × 16 = 240 mm
• 200 mm
  → En küçük değer 200 mm → etriye aralığı ≤ 200 mm olur.

2.3. Etriye Aralığı (Bindirmeli Ek Bölgesi)

Bindirmeli ek yapılan bölgede (boyuna donatıların ek yeri) etriye aralığı, yukarıdaki değerin 2/3’ü kadar alınır. Yani normal bölgede 200 mm ise bindirme bölgesinde 200 × 2/3 ≈ 133 mm olur. Bu sıklaştırma, ek bölgesinde donatıların daha iyi sarılmasını sağlar.

---

3. Çiroz (İç Bağ) Kuralları

• Kapsanmayan her boyuna çubuk: Etriye ile sarılmamış (yani etriye köşesinde olmayan) her boyuna çubuk, mutlaka bir çiroz ile bağlanmalıdır.
• Çiroz çapı: Çiroz, etriye ile aynı çapta olmalıdır. Örneğin etriye φ8 ise çiroz da φ8 olur.
• Çiroz yerleşimi: Çirozlar, etriye gibi kolon kesiti içinde boyuna çubukları sıkıştıracak şekilde yerleştirilir; genellikle 90° veya 135° kanca ile sonlandırılır.

---

4. Fretli Kolonlar (Spiral Sargılı)

Fretli kolonlarda enine donatı spiral sarmal şeklinde uygulanır. Spiral donatı ile ilgili ek kurallar:

• Spiral aralığı (pitch):
  • Minimum: 25 mm
  • Maksimum: 80 mm
  • Maksimum: kolon çapının 1/5’i (yani kolon çapı 500 mm ise 500/5 = 100 mm, ancak 80 mm üst sınırı aşılmaz).
• Spiral çapı: Genellikle etriye çapı kurallarına uyulur (en az φ8 ve boyuna donatı çapının 1/3’ü).

---

5. Özet Tablo

Parametre	Değer / Koşul
Min boyuna donatı çapı	φ14
Min toplam donatı oranı (ρt)	0,01 (0,005'e indirgenebilir)
Max toplam donatı oranı (bindirme dışı)	0,04
Max toplam donatı oranı (bindirme bölgesi)	0,06
Min etriye çapı	max(φ8, φboyuna/3)
Normal bölge etriye aralığı	min(kolon dar kenarı, 15φboyuna, 200 mm)
Bindirme bölgesi etriye aralığı	normal aralığın 2/3’ü
Çiroz çapı	etriye ile aynı
Fretli kolon spiral aralığı	min 25 mm, max 80 mm, max kolon çapı/5

---

6. Pratik Tavsiyeler

• Etriye aralığını hesaplarken kolon dar kenarı genellikle belirleyici olur, özellikle büyük kesitlerde 200 mm sınırı devreye girer.
• Bindirme bölgesinde etriyeleri sıklaştırmak, deprem performansı için çok önemlidir. Uygulamada kolon alt ve üst uçlarında (kritik bölge) da aynı sıklaştırma yapılır – bu kural TS 500’de ayrıca ele alınır.
• Çiroz kullanımını ihmal etmeyin; her boyuna çubuk mutlaka en az bir etriye veya çiroz ile sarılmalıdır.

Umarım bu açıklamalar işinizi kolaylaştırır. Başka bir konuda yardımcı olmamı isterseniz yine buradayım.