Betonarme Donatı Aralığı Kuralları (TS 500 Bölüm 9.5.2) nedir?

Merhaba, betonarme donatı aralığı kuralları hakkında sorduğunuz için teşekkürler. Sorunuzu yanıtlarken öncelikle Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) hükümlerini kontrol etmek gerektiğini hatırlatmak isterim; ancak verilen bilgi setinde PAİY’e dair bir madde bulunmadığından, doğrudan TS 500 Bölüm 9.5.2 – 9.5.3 kapsamındaki kuralları aktaracağım. Eğer bir projede PAİY ile TS 500 arasında çelişki olursa, PAİY geçerli sayılır.

---

🔹 Kiriş Donatı Aralığı (TS 500, Madde 9.5.2)

Kirişlerde boyuna donatılar arasındaki net aralık en az aşağıdaki üç değerden büyük olanı kadar olmalıdır:

Kural	Minimum Değer
Mutlak minimum	20 mm
Donatı çapına bağlı	1×φ (donatı çapı kadar)
Agrega boyutuna bağlı	4/3 × maksimum agrega boyutu

Ayrıca demet donatı kullanıldığında, eşdeğer çap (φₙ) esas alınır. Bu φₙ değeri, demet donatı aralığı hesaplarında yukarıdaki kurallara tabiidir.

---

🔹 Kolon Donatı Aralığı (TS 500, Madde 9.5.2)

Kolonlarda boyuna donatılar arasındaki net aralık en az:

• 40 mm
• 1,5 × donatı çapı (1,5φ)

Bu iki değerden büyük olanı kullanılır. Kolon donatı aralığında demet donatı durumunda da aynı kurallar geçerlidir.

---

🔹 Döşeme Donatı Aralığı (TS 500, Madde 9.5.2)

Döşemelerde donatı aralığı, plak tipine göre değişir:

• Tek doğrultulu plak (bir yönde ana donatı):
  Maksimum aralık = 300 mm veya 2 × plak kalınlığı (2h) → hangisi daha küçükse o kullanılır.

• Dağılma donatısı (bir doğrultulu plakta diğer yöndeki donatı):
  Maksimum aralık 300 mm.

• İki doğrultulu plak: Benzer prensipler uygulanır; ancak verilen kaynakta iki doğrultulu plak için spesifik bir aralık belirtilmemiştir. Genellikle tek doğrultu kuralları referans alınır.

---

🔹 Demet Donatı Kuralları (TS 500, Madde 9.5.3)

Demet donatı, birden fazla çubuğun bir araya getirilmesiyle oluşur. Her bir demet için azami çubuk sayısı:

Eleman	Maksimum Çubuk Sayısı
Kiriş	3
Kolon	4

Eşdeğer çap formülü:
[ \phi_n = \phi \times \sqrt{n} ]
Burada (n) demetteki çubuk sayısıdır.
Örneğin 2 adet φ16 çubuktan oluşan bir demette eşdeğer çap:
[ \phi_n = 16 \times \sqrt{2} \approx 22,6 \text{ mm} ]

Demetlerin ek yerleri mutlaka şaşırtılmalı ve demet çevresinde yeterli beton örtüsü sağlanmalıdır. Aksi halde betonun iyi yerleşmesi ve aderans sağlanamaz.

---

🔹 Önemli Notlar

• Verilen tüm net aralık değerleri, donatılar arasındaki temiz mesafeyi ifade eder; pas payı (beton örtüsü) bu mesafeye dahil değildir.
• TS 500 Madde 9.5.2’de yer almayan ancak sıkça karşılaşılan bir kural: Kirişlerde üst başlıkta en az iki donatı (pilye dahil) bulundurulması gerekir – ancak bu bilgi verilen kaynakta olmadığı için burada belirtilmemiştir.
• Öncelikli yönetmelik uyarısını yineleyeyim: Eğer bir imar yönetmeliği (PAİY) bu aralıklara daha farklı bir sınır koyuyorsa, imar yönetmeliği hükmü geçerlidir; TS 500’deki çeliş